منابع
میرزا آقا خان قائم مقام فراهانی مخارج مسافرت سیّد اسدلله را بعهده گرفت در هنگام حرکت موکب حضرت عبدالبها به غرب بعنوان یکی از ملازمین همراه شد و بالاخره در 1304 شمسی در سن کهولت صعود کردند (6) سید اسدالله قمی به قراباغ و گنجه مسافرت می کنند و چون هنوز در قراباغ کسی تصدیق امر مبارک را نکرده بود از طرف حضرت عبدالبهاء ماموریت یافتند که تا یکنفر را تبلیغ نکند آن دیار را ترک نکنند (7) از بهائيان شهير قمی آقا سيد اسدالله حيرت تولدّش در بلدۀ قم در حدود سال 1268 شد و در صغر سنّ تحصيل قرائت و کتابت فارسی کرده خطّ را نيکو نوشت و از اشعار و ادبيات فارسيه بهره يافته ذوق ادبی و طبع شعر در وی بروز نمود . و طريق سلوک و عرفان پيش گرفت و پس از مدّتی به طهران آمد اقامت جست و با عرفا و سالکين همنشين گشت و بشغل کفّاشی امرار معاش گذراند و با برخی از اين طائفه تصادف کرده از امر بديع مطلعّ و مؤمن گرديد و باين نام شهرت يافت و در فتنه سال 1300 دستگير دولتيان شده و مدّت يک سال و نيم در حبس کامران ميرزا نائب السلطنه و در انبار بسر برد و پس از استخلاص باتّفاق ميرزا اسدالله اصفهانی بعکّا رفته بحضور در محضر ابهی تشرّف حاصل نمود و استدعا کرد که وی را بخدمتی مفتخر دارند و مجاور باشد لذا بشغل باغبانی باغ رضوان موظفّ شده مقيم گشت و به مکتبی که در عکّا برای نوباوگان ذکور و اناث منسبين جمال ابهی و احباب مجاور حسب دستور تأسيس شد به تدريس و تعليم درس و خطّ فارسی منصوب گرديد و متجاوز از شش سال باين منوال در عکّا زيست آنگاه مأمور به سير و سفر در بلاد ايران براي تبليغ گشت و مأموريت مذکور را بانجام رسانده از طريق يزد و شيراز و بمبئی عودت بارض مقصود کرده بشغل مذکور پرداخت تا غروب شمس جمال ابهی واقع شد و آثار مخالفت اغصان و اعوانشان نسبت به غصن اعظم نمايان گشت از آن حضرت اجازت سير در ايران حاصل کرد و لذا در سال 1310 قريب نه ماه بعد از صعود عازم ايران شد و تقريبا دو سال بلاد و قصبات و قری را گشته اعلام تبليغ برافراخت و از طريق اصفهان و يزد و شيراز و بمبئی عودت بعکّا نموده و در جوار حضرت عبدالبهاء قرار گرفت و باز هنگامی که مخالفت مخالفين مشتهر و از مطروديتشان عامّه احباب باخبر شدند اذن رجوع به ايران گرفت و چون لسان ترکی ميدانست او را مأمور به تبليغ در آذربايجان فرمودند و در آن سال 1318 در اثنائيکه به بلاد و قرای آذربايجان سفر ميکردند در مراغه نزد حسينخان بن ميرزا حاجی آقا ابن الدّخيل رسم قلمی از حضرت نقطۀ اولی يافته از روی آن صورت فتوگرافی برداشته اصل رسم را به محضر حضرت عبدالبهاء فرستاد و در اردبيل چندی اقامت جست و با کثيری از اهالی مناظره و محاوره نمودو نزد خاصّ و عامّ مشهور شد و روزی جمعی از آخوندهای مدرسه بر وی هجوم بردند و چندان با چوب زدند که گمان نمودند سيد مظلوم هلاک شد (8)
یادداشت ها:
1. ت خ، 339 – 340
2. ا ث:1، 117
3. ظ ح: 5، 267 – 285
4. م ح: 1، 49
5. ن ظ: 1، 43
6. م ﮬ: 6، 429 – 489
7. م ﮬ: 4، 96
8. ظ ح: 6، 595-596