اسکندر زنجانی - ملّا

ملّا اسکندر زنجانی، یکی از علما و از شاگردان و معتمدین جناب حجّت بود و هنگامی که ندای امر بلند شد و جناب حجّت، پس از استماع خبر ظهور جديد يكی از شاگردان مورد اعتماد مخصوص خويش را که همان ملّا اسكندر باشد، مامور نمود كه به شيراز سفر نمايد و موضوع را دقيقاً مورد تحقيق قرار دهد. ملّا اسكندر، پس از تشرّف به حضور حضرت باب، چنان مجذوب هيكل مبارك گرديد كه چهل روز در شيراز اقامت نمود و در حد توانائی خويش از معارف ظهور جديد بهره گرفت. سپس بامر حضرت باب عازم زنجان گرديد. هنگامی كه به زنجان رسید، علماء برجسته آن شهر در محضر جناب حجّت اجتماعی داشتند. جناب حجّت از ملّا اسكندر سؤال نمود كه آيا به حضرت باب مؤمن شده و يا آن حضرت را تكذيب كرده ‌است. ملّا اسكندر، آثار مباركه حضرت باب را كه همراه داشت تسليم حجّت نمود و گفت هرچه شما بفرمائيد نظر من نيز همانست. حجّت با خشم به او فرمود كه در اين موضوع تقليد جائز نيست و هر نفسی شخصاً بايد جستجو نمايد و به حقيقت امر پی برد. حجّت پس از زيارت يك صفحه از كتاب قيوم‌الاسما، سجده نموده، فرمود شهادت می‌د‌هم كه منبع نزول اين كتاب مبارك، همان منبع نزول قرآن شريف است. هركس بحقانيّت قرآن شهادت می‌د‌هد بر حقيّت اين آيات نيز بايد شهادت دهد.(1) حضرت باب روز پنج شنبه 15 ربیع الاوّل به همراهی سیّد حسین کاتب و آقا سیّد حسن و آقا میرزا عبدالوهاب ترشیزی، تحت حفاظت محمّد بیک و سوارانش از کُلین به سمت تبریز روانه شدند – در سیاه دُهان یک شب توقف داشتند، ملّا اسکندر هم چنین در سیاه دهان قزوین از جمله افرادی بود به حضور مبارک مشرّف شد(2) و همچنین آقا میرزا محمّد علی از حروف حیّ و آقا هادی فرهادی و حاج محمّد حسن جبّاری و ملّا جعفر واعظ قزوینی به زیارتشان شتافتند. در سیاه دُهن آقا میرزا عبدالوهاب قزوینی و دیگران مفتخر بدریافت الواح گردیدند و ملّا احمد ابدال مراغه ای این الواح را به قزوین فرستاد و بدست صاحبشان رساند. حضرت باب، توقیعی خطاب به حاج سلیمان خان افشار نازل فرموده و وسیله ملّا اسکندر زنجانی، برای نامبرده ارسال نمودند و او را به نصرت حضرتشان ترغیب فرمودند ولکن سلیمان خان اعراض کرد و در جرگه اهل ایمان در نیامد(3) ملّا اسکندر در وقایع قلعه شیخ طبرسی شرکت کرد و هم او بود که جناب جناب باب‌الباب را در شب 9 ربیع الاوّل، پس از اینکه هدف تیر قرار گرفتند به کمک فرد دیگری به قلعه برد. نبیل زرندی او را در زمرۀ شهدای قلعه شیخ طبرسی ذکر کرده. (4)