ابراهیم محلّاتی - حاجی ملّا

حاجی ملّا ابراهیم محلّاتی تحصیلات علوم ادبیّه را اوّلاً در ایران و بالأخره در عراق و غالباً نزد شیخ احسائی و سیّد رشتی آموخت و به وفور علم و تقوی شهرت یافت. او مردی بغايت عالِم، عارف و خوش ‌بيان بود و بكثرت عبادت و تقوی و نيز شهامت شهرت داشت.(1) هنگامی که ملّاعلی بسطامی، در عراق به نشر امر بدیعه پرداخت، حاجی ملّا ابراهیم محلّاتی مهتدی به این امر گردید و به ملاقات قرة‌العین موفق شد و استفاضه از افکار و معارف و آثارش نمود و منجذب گشت و از متعصّبین ملامت و شماتت تحمل کرد و جفا دید و با شیخیّه محاجّه نمود و اثبات امر جدید نمود. ملّا ابراهيم، بعلّت تبحر كامل در معارف اسلامی و قوّت بيان، در هر مجلسی زبان می‌گشود و از امر بديع سخن می‌فرمود، حضّار را حيران و محكوم می‌نمود. او بزودی به صف طرفداران قرة العین پیوست. بنا به قول محمّد مصطفی بغدادی، بعضی از مریدان و همراهان جناب طاهره در وقت ورود به بغداد از کربلا عبارت بودند از: ملّا ابراهیم محلاتی، سیّد احمد یزدی (پدر سیّد حسن و سیّد حسین کاتب)، سیّد محمّد بایگانی، شیخ سلطان کربلائی، مادر ملّاحسین و دخترش، همسر میرزا هادی نهری و مادرش(2) و در همراهی قرة‌العین، در هنگام مراجعت به ایران، ملّا ابراهیم محلاتی، نوبتی از سوی جناب طاهره مأمور مذاكره با علمای همدان گشت و چون علماء عاجز شدند و تن به مباهله نيز ندادند، بر او خشم گرفتند و مصائب بسيار وارد نمودند. چندان مشت و لگد و چوب بر وی زدند كه بدنش شكسته و متورم و خونين شد و مدهوش گشت و مدّتها مداوا می‌نمود و بعدها کسب سلامت نمود و به قزوین رفت. او با ملّا جواد خوار، که بر علیه حضرت باب، در قزوین برخاسته بود سخت مقاومت کرد(3) و در واقعه قتل ملّا تقی، او را به اتفاق میرزا طاهر شیرازی و شیخ صالح کریمی و حاجی اسدالله فرهادی و غیره دستگیر کردند و در حبس و بند نهادند و سختی و جفا وارد کردند و بعد تحت‌الحفظ، همراه تنی چند از ديگر اصحاب اسير و برای اخذ فتوای قتل، به طهران بردند. شدّت سرما، نبودن لباس كافی و سنگدلی مأمورين و سختيهای وارده در زندان (انبار طهران) ملّا ابراهیم را ناتوان نمود(4) و چون بیگناهی وی به اثبات رسید، فرمان برگشت به قزوین صادر شد. میرزا طاهر و ملّا ابراهیم محلاتی، مورد غضب بستگان ملّا تقی، خصوصاً پسرش ملّامحمّد (شوهر طاهره) قرار گرفتند و آنها را از راه برغان به قزوين بردند تا مردم برغان بخونخواهی ملّاتقی آن دو را خصوصاً و سایر محبوسین را عموماً بشدّت بيازارند(5) محبوسین واقعه قتل ملّا محمّد تقی را، ورّاث وی و اشرار بقزوین بردند. چون وارد قزوين شدند، بتحريك ملّا محمّد مردم وحشی بر آن دو و دیگر اسیران هجوم نمودند و با کارد و سرنیزه و تبر آندو را ریز ریز کرده، به شهادت رسانده و محروق نمودند.(6)
یادداشت‌ها :
1. ح ب ، ۶۸۴ -683
2. ت ن ، 216 – زیر نویس، شماره ۲
3. ظ ح: 3، 307
4. ی ق، 37 – 34
5. ظ ح: 3، 307 – 308
6. ت ن ، 226؛ همچنین ت س ، 81-82.