ابوالقاسم ناظر اصفهانی - حاجی میرزا

زندگانی حاجی میرزا ابوالقاسم ناظر اصفهانی با وقایع استامبول در دهه اول 1300 ه ق همبسته شده. در مارچ 1889 شیخ محمّد علی (برادر شیخ کاظم سمندر) استامبول را ترک کرد. در همان شبی که شیخ محمّد علی عازم حرکت بود ناظر در یک توالت عمومی در محله "کارشی" واقع شده بود مبلغ 125 لیره را که مخفی شده بود پیدا کرد و جریان را به آقا محمّد علی اصفهانی (یکی از شرکای منافق محمد علی نبیل ابن نبیل) گفت که باعث تاسف شیخ محمّد علی گردید. طرفداران ازل محمّد علی اصفهانی را تشویق کردند که از این مساله علیه ناظر استفاده کند با وجودیکه دو ماه از این قضیه گذشته بود و ناظر این مسأله را پنهان نکرده بود محمّد علی اصفهانی ناظر را متهم به سرقت 400 لیره از صندوق تجارتخانه نمود ونامه ای به جمالقدم نوشت و ناظر را متهم کرد. وی جوابی دریافت کرد که اگر بتواند این مسأله را باثبات برساند این مبلغ توسط میرزا محسن افنان باو داده خواهد شد. علاوه بر محمّد علی تبریزی مطرود و ازلی های شناخته شده در استامبول یکی از پسران ازل هم در استامبول میزیست. ناظر تصمیم بر ترک اسلامبول گرفت ولی او را برگردانیدند. از سفارت ایران معین الملک سفیر ایران که او را شخصاً میشناخت پس از رسیدگی به اتهامات او را بیگناه تشخیص داد ولی محمّد علی اصفهانی که از طرف شیخ محمّد یزدی و محمّد علی تبریزی تحریک میشد این رای را نپسندید و ناظر را به دادگاههای عثمانی کشانید و در آنجا نیز بیگناهی او ثابت شد. در چنین موقعیتی که آقا محمّد علی اصفهانی در مقابل شیخ محسن خان معین الملک و چه در حضور دادگاههای عثمانی با شکست مواجه شده بود نقاب ازچهره خود برداشت و نامه ای برای روزنامه اختر نوشت و طی آن حاجی میرزا سیّد حسن افنان کبیرو پسرانش و با کنایه و اشاره هم مسلکانشانرا به نادرستی متهم نمود و اسمی هم از حضرت بهاءالله برده بود. میرزا محسن افنان و میرزا عبدالحسین نیز کارهای تجارتی را در استامبول پایان دادند. جمالقدم میرزا احمد پسر افنان کبیر را مامور فرمودند که به استامبول برود و از نشر اکاذیت بیشرمانه آقا محمّد علی اصفهانی جلوگیری کند و حاجی ابوالحسن امین و حاجی میرزا ابولقاسم برای تنظیم امور شخصی و کمک به سیّد احمد مامور شدند تا به استامبول بروند. آقا محمد علی مقادیر زیادی به حضرات افنان و حاجی امین بدهکار بود. در این هنگام حضور حاجی محمّد علی در استامبول لازم بود لذا در سپتامبر 1889 در حالی که برادر زاده اش و همچنین آقا محمّد خدمتکارش او را همراهی میکردند با قلبی آکنده به اندوه بقصد استامبول سوار کشتی شدند. بطوریکه از یادداشتهای میرزا عبدالحسین و فاضل مازندرانی بر میاید حاجی شیخ محمد علی با مدارک و شواهدی که از دفاتر صورتحسابها در دست داشت در دادگاه حقوق عثمانی و در حضور سفیر ایران کذب کلیه انهامات آقا محمد علی را باثبات رسانید و در نتیجه تجار عمده استامبول از ایرانی و غیر ایرانی باتفاق سندی امضاء کردند مبنی بر اینکه محمد علی اصفهانی سعی در بد نام کردن شرکاء سابق خود مینموده. ولی ازلیان هر روز اکاذیب جدیدی انتشار میدادند و شیخ محمد علی نبیل بن نبیل نتوانست طاقت بیاورد و انتحار نمود. معین الملک در مجلس تذکرش درحالیکه نتوانست اشک خود را پنهان کند گفت ما یک تاجر با فراست داشتیم و او را از دست دادیم (1) جناب میرزا حیدر علی اصفهانی در اولین زیارتشان بعد از صعود جمال قدم در هنگام مرخص شدن به حیفا رفته و تعدادی از یاران ایشانرا مشایعت کردند از حاجی میرزا ابوالقاسم ناظر هم دیدن کردند (2)
یادداشت ها:
1. ب ش، 504
2. ب ص ، 288