محمّد تقی افنان وکیل الدوله - حاجی میرزا

پسر دوّم حاجی سیّد محمد خال اکبر حاجی میرزا محمّد تقی در شیراز بسال ۱۲۴۴ متولّد شد و در جوانی در یزد اقامت جست و تجارت مهمّه تأسیس کرد و صاحب اعتبار نزد مردم ایران شد و حکمش در مسائل تجارتی و غیرها فاصل و مرضی الطّرفین شمرده گردید و وکالت و تجارت از طرف دولت روسیّه را قبول کرده بلقب حاجی وکیل الّدوله مشهور شد و هنگامیکه نشان دولتی روسیّه از طلا برایش رسید عدّه ای از تجّار را در خانه دعوت کرد و دو ساعت نشان را نصب نمود و بالجمله حاجی وکیل الّدوله متّصف بصفات حمیده و سجایای مجیده و کمالات و آداب پسندیده بود و در فجر ظهور حضرت مبشّر نوزده سال (شانزده سال و در مورد دیگری تولد ایشان به سال 1246 ذکر شده که چهارده ساله بودند) و از آغاز نهایت اخلاص داشت و در ایمان مقدّم بر سائر افنان شد و در عرفان جمال ابهی تردّد و توقّف نکرد و همیشه مصدر خدمات عظیمه و در یزد بسیار محترم بوده حکّام و ملّاها و متنفذین ملاحظه از او میکردند و او حمایت و سرپرستی از اینطائفه میکرد و در سال ۱۳۰۵ حسب میل جمال ابهی نجلش حاجی میرزا محمود بعشق آباد با نیّت تأسیس مشرق الاذکار رفت و بالاخره حاجی وکیل الدّوله بسال ۱۳۱۹ ه ق حسب دستور حضرت اعظم عبدالبهاء برای بنای مشرق الاذکار عزیمت عشق آباد نمود و چون بمشهد رسید از طرف حکومت و اشراف استقبال وافر از وی بعمل آمد و لدی الورود با اجتماع بزیارت مقام حضرت رضا رفت و تا ایّامی چند مردم گروه گروه بملاقاتش می رفتند و این موجب حسد برخی از روساء گردید و در خفا برای تحقیر وی قیام کردند و مقرّر داشتند که چون بعزم زیارت حضرت رضا رود ویرا بحرم راه ندهند ولی در آن روز چنین تصادف نمود که نصیرالملک شیرازی متوّلی باشی حضرت رضا نیز بزیارت میرفت و او با افنان سابقه دوستی و اخلاص داشت و حاجی وکیل الّدوله را بر خود مقدّم و تجلیل بسیار نموده مفسدین و معاندین خاسر و خائب شدند و نصیرالملک همه روزه بملاقات ایشان رفته متدرجاَ بمقام محبّت و ایمان نسبت باین امر رسید و بالجمله حاجی وکیل الّدوله بسال ۱۳۲۰ وارد عشق آباد شده اقامت جست و وجودش رکنی عظیم برای ترقّیات این امر در روسیّه گردید و مرکز اقامتش در یزد بود و جمال ابهی ویرا وکیل الحق و خطاب ان یا مظهر وقاری و یا مظهر مظلومیّتی فرمود و او پیوسته مورد توجّه و عنایات مخصوصه بوده تا بسال ۱۳۲۶برای زیارت بحیفا رفت چندی استفاضه کرد و در سال ۱۳۲۹ همانجا صعود بملکوت ابهی نمود و در قبرستان بهائیان جنب مقام اعلی مدفون گردید (1) در حدود اوائل دهه 1330 شمسی در یزد که اشرار قصد تکرار اعمال سوء گذشته را داشتند و جمع شده بودند میخواستند به منزل بدیع الله افنان حمله کنند و شوهر خواهرش محمد تقی افنان دو تیر هوائی خالی کرد (2) در الواح می فرمایند "یا مظهر وقاری" و "یا مظهر مظلومیتی" حضرت عبدالبها ایشان را وکیل الخلق خطاب میفرمودند (3) حاجی میرزا محمد تقی وکیل الدوله و حاجی سیّد میرزا و آقا سیّد احمد و حاجی میرزا محمد علی مقیم چین از تجار متمول افنان که در ایران و هند و غیرهما تجارت داشتند بان صدد شدند که مرکز تجارت در اسلامبول برقرار نمایند و حاجی شیخ محمد علی قزوینی را برای محاسبه و دفتر داری و اداره حجره تجارت نامزد کردند و او حسب اشاره ابهی بسال 1299 از قزوین بانجام مقصود شتافت و اقامت گزیده حجره تجارت مهمه تاسیس کرد و حاجی ابوالحسن امین نیز وجهی در شرکت گذاشت و آقا محمدعلی مذکور هم سهمی در آن داشت و امور حجره بعهده حاجی شیخ محمد علی و آقا محمد علی هر دو مفوض شد و شرکت بنام تجارت افنان وبهائیان در همه جا مشهور گردید (4) ایشان نماینده رسمی دولت روس بوده و بیرق روسیه بالای سر در خانه ایشان در اهتزاز بود. روزی که نشان طلای بزرگ دولت روس رسید چند نفر از تجار را دعوت کردند و این نشان را زدند برای دو ساعت و دیگر این نشان را نزدند. حضرت عبدالبهاء ایشان را وکیل الحق خطاب میفرمودند. حاجی میرزا محمود نجل اکبر جناب وکیل الحق وارد تجارت نشدند و به اعلاء کلمة الله مشغول بودند. نجل میرزا محمود جناب میرزا حبیب الله بودند (5) حاجی میرزا محمد تقی وکیل الدوله افنان (1246 – 1327 ه ق) (1830 – 1909م ) پسر دوم حاجی سید محمد دائی حضرت باب و در جوانی آن حضرت را ملاقات کرده بود. در سال 1270 ه ق (1854م) در شهر یزد ساکن شد و پس از مدت کوتاهی یکی از تجار معروف و معتبر گردید توسط جناب محمد فاضل قائنی از دعوت حضرت باب مطلع گردید و در سال 1273 ه ق (1857) (بنظر میرسد سال 1277 و 1861 تاریخ دقیقتری باشد) به بغداد رفت و پس از زیارت حضرت بهاءالله مؤمن گردید. به خاطر شهرت و اهمیت وی دریزد از سوی روسیه نماینده آن کشورگردید و به وکیل الدوله مشهور شد ولی حضرت بهاءالله به او لقب وکیل الحق دادند ایشان قطعه زمینی در عشق آباد خریداری کرد و سپس بدستور حضرت عبدالبهاء در سال 1317 ه ق (1900م) به عشق آباد مهاجرت نمود ساختمان مشرق الاذکار آن شهر را به عهده گرفت (1902 – 1904) و بیشتر مخارج آنرا خود پرداخت در 1323 ه ق (1906م) به زیارت محبوب خود به حیفا رفت و تا آخر حیات در جوار مرکز میثاق اقامت نمود مدفنش در گلستان جاوید حیفا است (6) اولین ملاقات های افنان با امر مبارک در بغداد (بسال 1277) توسط پسر دائی های حضرت رب اعلی صورت گرفت که پس از زیارت حج در بغداد به حضور جمال قدم مشرف شدند و بعد به شیراز مراجعت نمودند این افنان عبارت بودند از حاجی میرزا محمد علی و حاجی میرزا محمد تقی پسران خال اکبر و حاجی سید جعفر و حاجی سید مهدی پسران خال اصغر بودند که هیچکدام از امر مبارک اطلاعی نداشتند ولی حاجی میرزا محمد علی قدری از امر مبارک مطلع بود(7) وکیل الدوله پسر خال اکبر، حاجی سیّد محمد است که پس از زیارت کتاب ایقان ایمان آورد و با برادر دیگر خود حاجی میرزا محمد به بغداد رفت و بحضور جمالقدم مشرف گردید و بمقام حضرت بهاءالله قبل از اظهار امر واقف گردید. در زمان حیات حضرت بهاءالله جناب وکیل الدوله املاکی چند در عشق آباد ابتیاع نموده بود و چون بحضور جمالقدم عرض کرد فرمودند قطعه زمینی برای ساختمان مشرق الاذکار ابتیاع نماید. اصل ساختمان مشرق الاذکار بدستور حضرت عبدالبهاء صورت گرفت. در سال 1325 هجری قمری مطابق 1907 میلادی کار بنای مشرق الاذکار باتمام رسیده بود و تزئینات داخلی در شرف انجام بود در چنین موقعیتی حضرت عبدالبهاء جناب وکیل الدوله را به حیفا احضار فرمودند و او کارهای مشرق الاذکار را بعهده پسر ارشدش حاجی میرزا محمود واگذار کرد و بارض اقدس شتافت و اواخر ایام خود را در خدمت حضرت عبدالبهاء گذراند و در حیفا از این عالم فانی بجهان باقی عروج نمود. حضرت عبدالبهاء او را بعنوان یکی از بیست و چهار پیر ذکر شده در مکاشفات یوحنا ذکر فرموده اند. مطابق مکاشفات یوحنا بیست و چهار پیر بر کرسی های خود در حضور خداوند نشستند. از این بیست و چهار نفر بیست نفر تسمیه شده که عبارتند از واحد اول بیانی و جناب وکیل الدوله. چهار نفر بقیه هنوز نا معلوم میباشند. ایشان همچنین یکی از نوزده حواریون حضرت بهاءالله تسمیه شده اند.(8)