حسن افنان کبیر - میرزا سیّد

سید حسن افنان کبیر بردار خدیجه خانم حرم حضرت باب را پنج پسر و پنج دختر بود نخست حاجی سیّد میرزا بغایت قوت و ایمان موصوف بود و تجارت مینمود و بسال ۱۳۲۱ در یزد مقیم شده دیگر بجائی نرفت و از احباب دلجوئی و مراعات مینمود و علیل و رنجور شد و بسالی بعد در گذشت دوّم آقا سیّد احمد که در قوّت ایمان و روحانیّت و محاسن اخلاق مشهور بوده در یزد تجارت داشت و چندی در اسلامبول بود و بمحضر ابهی در عکّا تشرّف جسته به بمبئی رفت و مراجعت باسلامبول کرد و در سال ۱۳۱۳ باز بعشق آباد وارد شده بامر تجارت پرداخت و مراقبت املاک حاجی میرزا محمّد تقی و حاجی سیّد مهدی و حاجی میرزا محمّد علی کرد و در حدود سال ۱۳۱۵ بیزد اقامت نمود و محفل روحانی یزد بهمّت او تأسیس گشت و عاقبت در شیراز وفات یافت سوّم حاجی سیّد محمّد که در شیراز اقامت داشت تجارت مینمود و در همانجا نیز وفات یافت چهارم حاجی سیّد علی که در یزد اقامت و تجارت داشت و در سال ۱۲۹۸ با والدین و عائله بعکّا رفت و با فروغیّه خانم ورقه سدره الهیّه از حرم کاشی همسری یافت و اولاد متعددّه باقی گذاشت و اولاً در عکّا و اخیراً در بیروت با عائله اش میزیست و تجارت مینمود تا بسال ۱۳۳۴ در بیروت در گذشت پنجم آقا میرزا محسن نیز در یزد اقامت و تجارت داشت و بسال ۱۳۱۶ بعکّا رفت و با ورقه طیّبه طوبی خانم بنت حضرت غصن اعظم عبدالبهاء همسری یافت و واولاد متعدده بیاورند و در عکّا و بیروت با عائله اش زیسته تجارت میکرد و اخیراً در حیفا اقامت جست و بسال ۱۳۴۲ در گذشت (1) حاجی میرزا سید حسن افنان کبیر برادر حرم و عمو زاده والده حضرت نقطه اولی بودند که در یزد تشریف داشتند. پسرانشان: حاجی سید میرزا، آقا سید احمد، حاجی سید محمد در شیراز و جناب میرزا محسن در ساحت اقدس تشریف داشتند (2) در سال 1301 ه ق حاجی میرزا حسن افنان کبیر چون از یزد بطریق روسیه عازم عکا شد همینکه بمرو رسید و اوضاع عشق اباد بشنید قصد خرید املاک در آنجا نمود و این سبب شد که حاجی عبدالحسین یزدی بعشق آباد رفته برای او و نیز برای خود املاکی خرید و در آن ایّام هنوز خط آهن قفقاز تاسیس نشده بود و حاجی میرزا حسن از باکو تا باطوم را در مدت چهل شبانه روز طی کرد و از طریق اسلامبول وارد ارض مقصود شد بحضور در محضر ابهی مشرف گردید و این را بهائیان بفال نیک گرفته موقع را مغتنم شمرده بر مهاجرت بعشق آباد و آسایش در قلمرو حکومت روسیه و استخلاص از تضییقات ملاها و حکومت ایران و تاسیس امر ابهی در آنحدود دل نهادند (3) برادر دیگر حرم اعلی حاجی میرزا سیّد حسن (افنان کبیر) در یزد اقامت جسته پسران متعددش صاحب تجارت مهمّه شدند و او خود مردی فاضل و عالم بود و در فقه و اصول و طبّ و نجوم و غیرها مهارت داشت و جمعی از اطّبا نزد وی تلّمذ و تدرس کتب طبیّه نمودند و بسال ۱۲۸۳ بواسطه حاجی محمد ابراهیم (حاجی مبلّغ) اقبال و ایمان بدین امر آورد و ایمان او سبب نفوذ امر فیما بین عموم افنان گردید و غالباَ در خانه اش بقرائت و کتابت بسر میبرد و بغایت ایمان و شوق بخدمت درین امر بود تا بسال ۱۲۹۸ با‌ آقا سیّد علی پسرش و با عائله بارض مقصود مهاجرت کرده مجاورت جست و آقا سیّد علی بصهریت جمال ابهی نائل شد و او خود بعد از چندی ببیروت رفته اقامت گرفت و تا حدود سال ۱۳۰۴ در آنجا زیست و بعد از غروب شمس ابهی در خانه جنب روضه مبارکه ساکن شد تا بسال ۱۳۱۱ درگذشت و حضرت غصن اعظم عبدالبهاء جسدش را در نزدیک ابوعتبه که قرب روضه مبارکه است دفن فرمودند و شیشه عطری را بر جسدش ریخته بیاناتی در تمجید و ستایش او و اوصافش فرمودند حضرت افنان کبیر دارای علوم کل بودند. جمیع اطبای یزد بجز میرزا محمد رضا طبیب و اقا میرزا محسن طبیب نزد ایشان شرح اسباب (اسباب سته در طب قدیم) میخواندند. اقا میرزا عبدالوهاب و اخوی ایشان اقا میرزا کاظم و مرحوم اقا میرزا ابراهیم و اقا میرزا اسدالله و اقا میرزا حسینعلی پسران اقا میرزا محسن خدمت ایشان درس طب می خواندند. (4)